به گزارش خبرنگار مهر، رامین کمالی، عضو پژوهشکده فضانوردی پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین گرامیداشت هفته جهانی هوافضا که با شعار محوری «انقلاب ماهواره‌برها» و با حضور ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران و جمعی از نخبگان و دانشگاهیان این حوزه برگزار شد، راکت‌های کاوش را یکی از راهبردی‌ترین ابزارهای تحقیقاتی در منظومه فناوری‌های فضایی دنیا دانست و اظهار کرد: راکت‌های کاوش (Sounding Rockets) در جهان بستری استاندارد، عملیاتی و مطمئن برای انجام آزمون‌های فضایی به‌شمار می‌روند؛ ابزاری ارزان‌قیمت که نقش یک آزمایشگاه فضایی سیار را بازی می‌کنند و خروجی پژوهش‌های انجام‌شده در آنها، نقشی تعیین‌کننده در بخش‌های کاربردی اسناد بالادستی و صنایعی مانند سلامت و پزشکی، امنیت، محیط‌زیست و دیگر حوزه‌های صنعتی ایفا می‌کند.
پرواز U شکل در مرز آسمان؛ سفر ۵ تا ۱۵ دقیقه‌ای به دنیای بی‌وزنی
وی با تشریح فرآیند پرتاب و مختصات فنی این کاوشگرها گفت: راکت‌های کاوش برخلاف ماهواره‌برها پروازی زیرمداری با خط سیری شبیه به حرف U دارند؛ از سطح زمین اوج می‌گیرند و پس از عبور از چند فاز مهم عملیاتی، دوباره فرود می‌آیند و دقیقاً به خاطر همین ساختار مرحله‌به‌مرحله است که یک بستر ایده‌آل آزمایشگاهی برای سنجش انواع قطعات فراهم می‌کنند. در نخستین مرحله که فاز صعود به شمار می‌رود، راکت شرایط محیطی بسیار سختی را همراه با پیشران و بدنه حامل تجربه می‌کند؛ مرحله‌ای پرتنش که بهترین موقعیت برای تست نویز، ارتعاشات پیچیده، آزمون‌های مقاومت سازه‌ای و بررسی عملکرد پیوندهای مخابراتی است.
عضو پژوهشکده فضانوردی اضافه کرد: پرتابه بعد از پشت سر گذاشتن این مرحله و با اتکا به ارتفاع اوجی که به دست می‌آورد، سفری بین ۵ تا ۱۵ دقیقه را در ماورای جو سپری می‌کند. این بازه زمانی، شرایط کم‌نظیری از گرانش ناچیز و میکروگرویتی (Microgravity) پایدار پدید می‌آورد و محققان می‌توانند انواع مجموعه‌های مکانیکی، سامانه‌های فیزیکی و بافت‌های زیستی را در شرایط واقعی بی‌وزنی محک بزنند.
آزمایشگاه تاب‌آوری در شتاب سنگین و مزیت بی‌بدیل فرود سالم
کمالی با بیان اینکه ماجرای راکت‌های کاوش با اوج‌گیری تمام نمی‌شود، ادامه داد: پس از عبور از مرحله بی‌وزنی، نوبت به فاز ورود دوباره به جو و بازگشت به زمین (Re-entry) می‌رسد که راکت را وارد فضایی پرشتاب و تحت فشار شدید یا اصطلاحاً «هایپرگرویتی» (Hypergravity) می‌کند؛ وضعیتی که تاب‌آوری قطعات فضایی را در برابر تنش‌ها و شتاب‌های بسیار سنگین به چالش می‌کشد. با این حال، امتیاز کلیدی راکت‌های کاوش که آنها را از بسیاری از پرتابه‌ها متمایز می‌سازد، فرود سالم محموله روی زمین است؛ امتیازی که به پژوهشگران اجازه می‌دهد تمامی تجهیزات، نمونه‌ها و حسگرهای داده‌برداری‌شده را سالم در اختیار بگیرند و تحلیل‌های دقیق آزمایشگاهی را روی آنها پیاده کنند.
میدان‌داری بخش خصوصی در بازار ۱.۴ میلیارد دلاری ساندینگ‌راکت‌ها
وی در بخش دیگری از سخنان خود، مزیت‌های اقتصادی چشمگیر این پرتابه‌ها را مورد توجه قرار داد و افزود: راکت‌های کاوش به‌دلیل قیمت تمام‌شده بسیار پایین و صرفه اقتصادی فوق‌العاده در مقایسه با سایر تجهیزات مداری دنیا، جایگاهی یگانه یافته‌اند؛ صنعتی که در حال حاضر گردش مالی سالانه‌ای بالغ بر ۱.۴ میلیارد دلار دارد و شرکت‌ها و کشورهای گوناگونی را به تکاپو انداخته است. ارزانی این فناوری راه را برای ورود گسترده شرکت‌های خصوصی به‌ویژه در سوئد و کانادا هموار کرده است؛ تا جایی که تنها در یک نمونه، شرکت کانادایی «بلک‌برنت» با همکاری دانشگاه‌های جهان بیش از هزار پرتاب کاوشگر انجام داده و در آلمان نیز مرکز هوافضای DLR در این عرصه پیشتاز است، به‌طوری که سالانه حدود ۱۰۰ پرتاب راکت کاوش تحقیقاتی در سراسر دنیا ثبت می‌شود.
عضو پژوهشکده فضانوردی پژوهشگاه هوافضا با تشریح گستره کاربردهای کاوشگرها تأکید کرد: راکت‌های کاوش علاوه بر اینکه آزمایشگاهی برای پدیده‌های میکروگرویتی در حوزه زیستی، سلامت، رفتار جانوری و دانش مواد هستند و در کنار نقش‌آفرینی به‌عنوان آزمایشگاه شتاب بالا، کارکردهای راهبردی دیگری نیز دارند. این پرتابه‌ها با هزینه‌ای ناچیز، کارایی سامانه‌ها و زیرسامانه‌هایی را که قرار است روزی در مدار زمین جای گیرند ارزیابی می‌کنند و در حوزه سنجش از دور نیز مأموریت‌های دوگانه‌ای را برای پایش سطح زمین و اندازه‌گیری‌های اختصاصی محیط فضا به انجام می‌رسانند.
کمالی در همین زمینه به نقش بی‌بدیل این پرتابه‌ها در هواشناسی و علوم جوی اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه بالن‌های اتمسفری سقف پروازی محدودی دارند، راکت‌های کاوش تنها ابزاری هستند که می‌توانند لایه‌های فوقانی جو نظیر «مزوسفر» و فراتر از آن را پایش و داده‌برداری کنند؛ قابلیتی که در کنار هزینه ارزان، آنها را به موثرترین پل ارتباطی دانشگاه‌ها با صنعت فضا برای شتاب‌بخشی به پژوهش‌های بنیادین و توسعه پرتابگرها تبدیل کرده است.
۹ پرتاب زیستی؛ کارنامه درخشان پژوهشگاه و آمادگی برای پرتاب فضاپیمای جدید
وی تحقیقات زیست‌فضا اعم از آزمایش‌های گیاهی و حیوانی را مهم‌ترین رسالت راکت‌های کاوش دانست و اظهار کرد: پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم با پرتاب ۹ راکت کاوش و کاوشگر زیرمداری سابقه‌ای درخشان و قابل‌اتکا در سطح منطقه دارد و سرریزهای فناوری این مأموریت‌ها به‌خوبی در ارکان صنعت فضایی ایران جاری شده است؛ مسیری که در بستر آن، همکاری‌ها و تعاملات پیوسته این تحقیقات با مراجع علمی سازمان ملل متحد نیز حفظ شده است.
عضو پژوهشکده فضانوردی پژوهشگاه هوافضا با یادآوری اینکه آخرین پرتاب این مجموعه در آذرماه سال ۱۴۰۲ با ارسال موفق کپسول زیستی به سرانجام رسید، خاطرنشان کرد: این زنجیره پیشرفت با پشتیبانی سازمان فضایی ایران و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بدون وقفه استمرار داشته و به فضل الهی در آینده‌ای نزدیک، کشور شاهد پرتاب فضاپیمایی جدید خواهد بود که گامی بلند برای خوداتکایی و مایه غرور و افتخار ملی به‌شمار می‌رود.
نظر شما